Akü alırken nelere bakılır?

Önce araç: hangi teknoloji gerekiyor?

Akü seçimine marka ya da fiyatla değil, aracın şu an taktığı akünün teknolojisiyle başlıyoruz. Binek otomobillerde kullanılan marş aküleri kurşun-asit akülerdir ve üç ana grupta toplanır:

• Sulu (SLI, konvansiyonel): Plakalar sıvı elektrolit içindedir. Start-stop sistemi olmayan araçlar için üretilir. İncelediğimiz Mutlu, İnci ve Yiğit serilerinde kalsiyum (Ca, Ca-Ca) alaşımlı ızgara ve tam kapalı kapak kullanılıyor; üreticiler bu aküleri "bakım gerektirmez" diye sunuyor.
• EFB (Enhanced Flooded Battery, geliştirilmiş sulu): Yine sıvı elektrolitlidir ama sık dur-kalk döngüsüne ve hızlı şarj kabulüne göre güçlendirilmiştir. Standart start-stop sistemli araçlarda kullanılır.
• AGM (Absorbent Glass Mat): Asit, plakaların arasındaki cam elyaf keçeye emdirilmiştir; kapak valflidir (VRLA). Fren enerjisini geri kazanan (rejeneratif frenleme) start-stop araçlar ve çok sayıda elektrik tüketicisi olan araçlar için tasarlanır.

Burada kural basit: araçtan AGM çıktıysa yerine yine AGM takılır. VARTA, aracın enerji yönetim sisteminin belirli bir akü performansına göre ayarlandığını, bu yüzden AGM'den EFB'ye geçilmesini önermediğini, EFB'den AGM'ye geçişin ise mümkün olduğunu yazıyor. Start-stop'lu bir araca sulu standart akü takmak da aynı nedenle doğru değil. Start-stop sistemi aküyü sensörle izler ve motoru ancak akünün yeniden çalıştırmaya yetecek enerjisi varsa durdurur; sistem uygun olmayan aküyle beklenen şekilde çalışmayabilir.

Teknolojiyi anlamanın en kolay yolu mevcut akünün etiketine bakmak: "AGM", "EFB", "Start-Stop" ya da üreticinin seri adı genellikle ön yüzde yazar. Emin değilseniz araç kullanım kılavuzuna ya da üreticilerin araç plakası, marka-model-motor ile arama yapan "akü bulucu" araçlarına başvurabilirsiniz.

Kapasite (Ah): ne kadar enerji depoluyor?

Etiketteki Ah değeri akünün depolayabildiği enerji miktarıdır. Mutlu Akü kataloğunda bu değer "+25 °C'de 20 saatlik deşarj" koşuluyla verilir; Bosch da kapasiteyi "Ah (20h)" olarak yazar. Yani 72 Ah bir akü bu koşulda 20 saat boyunca yaklaşık 3,6 A verebilecek kapasitededir.

Kapasite, aracın motor hacmine ve elektrik donanımına göre seçilir. İnci Akü'nün bilgi sayfası şehir içi benzinli binek araçlar için 45–55 Ah, dizel binek araçlar için 55–80 Ah, kompakt SUV'ler için 75–100 Ah aralığını örnek veriyor. Bu aralıklar yön gösterir; asıl ölçü aracın orijinal aküsünün değeridir. Orijinalden daha düşük Ah'li akü takmak, özellikle soğuk havada marş sorununa yol açabilir. Daha yüksek Ah ancak kutu ölçüsü aynıysa ve araç üreticisi izin veriyorsa düşünülmelidir.

Soğuk marş akımı (CCA): hangi standarda göre?

Soğuk marş akımı, akünün soğukta motoru çevirebilme gücünü gösterir ve amper (A) olarak yazılır. Yiğit Akü tablolarında bu değer "CCA A EN (-18 °C)" başlığıyla, yani -18 °C'deki ölçümle verilir.

Burada dikkat edilecek nokta standarttır. Aynı akü için farklı standartlarda farklı sayılar çıkar:

Örneğin Mutlu Akü kataloğunda 72 Ah EFB tip için 720 A (EN) ve 750 A (SAE) yazıyor. İki aküyü karşılaştırırken her iki değerin de aynı standartta olduğunu kontrol edin. İnci Akü ayrıca etiketteki değerlerin tam dolu akü için geçerli olduğunu, uzun süre stokta bekleyen akünün bu değerleri sağlamayabileceğini hatırlatıyor.

Ölçü, kutu tipi ve kutup düzeni

Akü yuvasına sığmayan ya da kutupları ters olan akü, değerleri ne kadar uygun olursa olsun takılamaz. Satın almadan önce şunları karşılaştırın:

• Ölçüler (U × G × Y, mm): Avrupa tipi kutularda genişlik çoğunlukla 175 mm'dir; yükseklik 175 mm (alçak, "LB" kutular) ya da 190 mm (L kutular) olabilir. Japon tipi (JIS) kutuların ölçüleri farklıdır, örneğin D26 kutu yaklaşık 260 × 173 × 225 mm'dir.
• Kutu tipi kodu: L1–L6, LB1–LB5 gibi Avrupa (DIN) kodları ya da B24, D23, D26, D31 gibi Japon kodları üreticiler arasında ortaktır. VARTA bu kodu "kasa boyutu" olarak ölçüleri ve kutup konumunu birlikte tanımlayan bir sanayi standardı diye açıklar.
• Kutup düzeni: Kataloglarda "düzen", "montaj şekli" ya da "layout" diye geçer. Yiğit Akü tablosunda "Layout 0 (-,+)" ve "Layout 1 (+,-)" gösterimi kullanılıyor; aynı kutunun iki düzeni ayrı ürün kodlarıyla satılır.
• Alt bağlantı (taban tutma): B13, B00, B01 gibi kodlar aküyü tabana sabitleyen pabucun tipini gösterir. Aracınızdaki bağlantıya uymayan pabuç aküyü sabitlemeyi zorlaştırır.

EN 50342-1 sınıfları: etiketteki W, C, V, E/M harfleri

EN 50342-1, kurşun-asit marş aküleri için Avrupa standardıdır. Bazı üreticiler test sonuçlarını sınıf harfleriyle etikete ve ürün sayfasına koyar. İnci Akü bu sınıfları şöyle açıklıyor:

• W (su kaybı): Akünün kullanımda ne kadar su kaybettiği. İnci Akü, AGM serisindeki W5 sınıfını "minimum su kaybı" seviyesi olarak tanıtıyor.
• C (şarj tutma): Şarjdan sonra gerilimi ne kadar süre koruduğu.
• V (titreşim direnci): Titreşime dayanımı.
• E ve M (dayanım / çevrim ömrü): Kullanım süresini belirleyen çevrim testleri; M sınıfı mikro-hibrit (start-stop) çevrimlerini ölçer.

Bu harfler aynı standarda göre test edildiği için farklı serileri karşılaştırmada işe yarar. Her üretici yayımlamıyor; yayımlanmışsa kaynağı ürün sayfası ya da teknik föy olmalı.

Üretim tarihi ve bakım

Aküler kullanılmasa da kendi kendine deşarj olur. Bu yüzden satın alırken üretim tarihine bakmak önemlidir. Kodlama markaya göre değişir; İnci Akü örneğinde 4 haneli kodun ilk üç hanesi yılın gününü, son hanesi yılı gösterir. Kodu nasıl okuyacağınızı üreticinin sayfasından öğrenebilirsiniz.

"Bakım gerektirmez" ifadesi, tam kapalı kapak nedeniyle su eklemeye gerek olmadığı anlamına gelir; aküyü hiç kontrol etmemek anlamına gelmez. Kutup başlarının sıkı ve temiz olması, aracın şarj sisteminin çalışması akü ömrünü doğrudan etkiler. VARTA, kısa devreyi önlemek için kablolar ayrılırken önce negatif (-) kutbun sökülmesini öneriyor. Aynı üretici, araçlar karmaşıklaştıkça akü değişiminin de zorlaştığını belirtiyor ve değişimin bayi ya da serviste yapılmasını tavsiye ediyor.

Garanti ve kullanım koşulları

Akü garantisi markaya ve kullanım türüne göre değişir. Örneğin İnci Akü, hususi araçlarda 2 yıl, iki özel serisinde 3 yıl, ticari araçlarda 1 yıl garanti uyguluyor. Garanti belgesinde aracın elektrik arızalarından, yanlış akü seçiminden ya da ters bağlantıdan doğan hasarların kapsam dışı olduğu yazar; belgeyi satın alırken okuyun. Tüketici olarak garanti haklarınız 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Garanti Belgesi Yönetmeliği ile düzenlenir. Garanti belgesini ve faturayı saklayın.

Kısa kontrol listesi