Sabun, duş jeli ve vücut kremi alırken nelere bakılır?

Bu kategoride neler var?

Bu bölümde vücuda uygulanan temizleme ve bakım ürünlerini topluyoruz: katı sabunlar, sıvı sabunlar, duş jelleri, vücut losyonları ve kremleri, sıkılaştırıcı ve selülit görünümüne yönelik kremler, el ve ayak kremleri. Yüz bakımı için ayrı bir rehberimiz var (cilt bakımı), güneş koruyucular da kendi kategorisinde.

Sabunlar ve vücut kremleri kozmetiktir. Kozmetik tanımı temizleme, koruma, iyi durumda tutma ve görünümü değiştirme amaçlarını kapsar; hastalığı önlemek ya da tedavi etmek kapsamaz. Bu yüzden "egzamaya iyi gelir", "mantarı yok eder", "uyuzu geçirir" gibi ifadeler kozmetik bir sabunda yer alamaz. Ürün sayfalarımızda bu tür iddiaları yazmıyoruz.

Katı sabun mu, syndet mi, duş jeli mi?

Etiketteki ilk birkaç bileşen ürünün ne olduğunu çoğu zaman söyler:

• Geleneksel sabun: Yağların alkaliyle sabunlaşmasıyla elde edilir. İçerik listesinin başında "Sodium Palmate", "Sodium Tallowate", "Sodium Olivate", "Sodium Cocoate" gibi adlar görülür. Hangi yağdan yapıldığı bu adlardan anlaşılır (palm, iç yağı, zeytinyağı, hindistancevizi yağı). Geleneksel sabunlar bazik karakterlidir.
• Syndet (sentetik deterjan) kalıp: Sabun olmayan temizleyicilerle yapılan katı ürünlerdir. Listede "Sodium Cocoyl Isethionate" ya da "Sodium Lauroyl Isethionate" gibi adlar başta yer alır. Markalar bunları çoğunlukla "güzellik kalıbı" ya da "temizleme barı" diye adlandırır.
• Duş jeli ve sıvı sabun: Su bazlıdır; listede su ilk sıradadır, ardından "Sodium Laureth Sulfate", "Cocamidopropyl Betaine" gibi temizleyiciler gelir.

Bir ürün sabun mu syndet mi, bunu ambalajdaki ada değil içerik listesine bakarak anlıyoruz. "pH dengeli" ya da "pH 5,5" gibi beyanlar markanın ölçüm beyanıdır; ürün sayfalarımızda bunları marka beyanı olarak gösteriyoruz.

"Doğal", "bitkisel", "katkısız" sabun

Yerel üretim sabunlarda sık görülen "doğal", "bitkisel", "kimyasalsız" ifadelerinin yasal bir tanımı yoktur. AB'nin kozmetik iddiaları için belirlediği ortak kriterler, iddiaların doğru, kanıta dayalı ve tüketiciyi yanıltmayan biçimde olmasını ister. Her sabun bir kimyasal süreçle üretilir. Bu yüzden "kimyasalsız" ifadesi bilgilendirici değildir. İçerik listesine ve sorumlu kişinin adresine bakmak, ürünün kayıtlı bir kozmetik olarak satılıp satılmadığını anlamanın en kısa yoludur.

Etikette sorumlu kişinin adı ve adresi, nominal miktar (g ya da ml), parti numarası, son kullanma tarihi ya da açıldıktan sonra kullanım süresi, Türkçe kullanım uyarıları ve bileşen listesi bulunmalıdır. İçerik listesi olmayan, adı ve adresi belli olmayan sabunlar bu kuralları karşılamaz.

Katran, kükürt, eşek sütü, pirinç: öne çıkan bileşen nerede?

Sabun adında öne çıkarılan bileşen (katran, kükürt, eşek sütü, keçi sütü, pirinç, kil, ardıç) listede genellikle sonlara doğrudur. Bileşenler ağırlığa göre çoktan aza sıralanır; %1'in altındakiler ise sırasız yazılabilir. Ön yüzde büyük yazılan bileşen listenin sonundaysa düşük oranda olabilir.

Kükürtlü ya da katranlı ürünlerin bazıları ilaç olarak da ruhsatlıdır. Aynı ada sahip kozmetik bir sabun ile ruhsatlı bir ürün aynı şey değildir. Bir cilt hastalığı için ürün arıyorsanız doğru muhatap hekim ve eczacıdır.

Leke ve "beyazlatıcı" sabunlar

Kojik asit, arbutin ve C vitamini türevleri "leke görünümü" ve "ton eşitleme" beyanlı sabun ve kremlerde sık kullanılır. AB, 2024/996 sayılı Tüzükle kojik asidin yalnız yüz ve el ürünlerinde %1'e kadar kullanılmasına izin verdi. Alfa-arbutin için yüz kreminde %2, vücut losyonunda %0,5; arbutin için yalnız yüz kreminde %7 sınırı getirildi. AB'de bu kurallara uymayan yeni ürünler 1 Şubat 2025'ten, raftaki ürünler 1 Kasım 2025'ten itibaren satılamıyor. Türkiye'de kozmetik mevzuatı AB ile uyumlu yürütülür; etiketteki oranı ve uyarıyı kontrol etmek işe yarar.

TİTCK'in sınır ürünler kılavuzu hidrokinon, cıva bileşiği ya da kortikosteroit içeren renk açıcıları kozmetik saymaz. "Beyazlatıcı" adıyla satılan bir üründe bu bileşenlerden birini görürseniz o ürün kozmetik değildir.

Vücut losyonu ve kremi

Vücut bakım ürünlerinde seçim ölçütleri yüz kremine benzer:

• Doku: Losyon daha akışkan, krem daha yoğun, balm ve yağlar en yoğun dokudur.
• Hacim ve ambalaj: Pompa, tüp ya da kavanoz; vücut ürünlerinde 200–400 ml yaygındır. Karşılaştırmayı ml başına yapmak daha doğru sonuç verir.
• Öne çıkan bileşenler: Gliserin, üre, shea yağı, Q10, kafein, karnitin gibi adlar. Listede nerede olduklarına bakın.
• Parfüm: Vücut ürünleri ciltte kalır. Alerjen koku maddeleri cilt üzerinde kalan ürünlerde %0,001'i aşınca adıyla yazılır.

Sıkılaştırıcı ve selülit kremleri

"Sıkılaştırıcı" ve "selülit görünümünü azaltmaya yardımcı" gibi beyanlar kozmetikte kullanılabilir; bunlar cildin görünümüne ilişkindir. Bir kremin yağ yaktığını, kilo verdirdiğini ya da dokuda kalıcı bir değişiklik yaptığını söylemesi kozmetik çerçevesinin dışına çıkar. Markaların "x haftada %y" gibi sonuç beyanları kendi testlerine dayanır; test edilen kişi sayısı ve süre belirtilmemişse bu sayıları karşılaştırmada kullanmıyoruz.

Kontrol listesi

• Ürün türü: sabun, syndet, duş jeli, losyon, krem?
• İçerik listesinin ilk beş bileşeni neler? Öne çıkarılan bileşen listenin neresinde?
• Sorumlu kişinin adı ve adresi, miktar, parti numarası, tarih etikette var mı?
• "Parfum" ya da adıyla yazılmış koku maddeleri var mı?
• Leke beyanlı üründe kojik asit ya da arbutin oranı ve uyarısı yazıyor mu? Hidrokinon, cıva, kortikosteroit var mı?
• Etikette hastalık adı ya da tedavi iddiası var mı? Kozmetikte yer alamaz.
• Beklenmeyen bir etki görürseniz ürünü bırakıp hekime danışabilir, durumu TİTCK'e bildirebilirsiniz.