Otomobil alırken nelere bakılır? WLTP, Euro NCAP, kronik sorun ve geri çağırma sorgusu

Model, model yılı, motor: önce doğru aracı tanımlamak

Bir otomobil hakkında okunan her bilgi belli bir model yılına, motora ve şanzımana aittir. Aynı model adıyla satılan iki araç, farklı nesilden, farklı motorla ya da makyajlı (facelift) sürümden olabilir. Tüketim, güç, bagaj ve güvenlik puanı bu ayrıma göre değişir. Kronik sorun dediğimiz tekrar eden arızalar da çoğu zaman tek bir motora ya da şanzımana bağlıdır.

Bu yüzden ürün sayfalarımızda teknik bilgileri motor ve şanzıman bazında, model yılını ve kaynağın kontrol tarihini yazarak veriyoruz. Bilgi yalnız markanın Türkiye sitesinden, fiyat listesinden ya da teknik veri belgesinden alınır. Güvenlik puanı Euro NCAP'in kendi sitesinden gelir.

WLTP tüketimi nasıl okunur?

Türkiye'de ve AB'de satılan yeni otomobillerin yakıt tüketimi ve CO₂ değerleri WLTP test prosedürüyle ölçülür. Prosedür AB'nin 2017/1151 sayılı Tüzüğünde tanımlıdır. Test laboratuvarda, belirlenmiş bir hız profiliyle yapılır. Bu yüzden:

• Karşılaştırma için uygundur. Aynı yöntemle ölçüldüğü için iki aracın WLTP değerleri birbiriyle karşılaştırılabilir.
• Gerçek kullanım farklı olabilir. Trafik, hava sıcaklığı, klima, yük, lastik ve sürüş tarzı tüketimi değiştirir.
• Donanım değeri değiştirir. Jant boyu ve donanım seviyesi WLTP değerini etkileyebilir. Fiyat listesinde aralık (ör. 5,4–5,8 l/100 km) görülmesinin nedeni budur.
• Elektrikli araçta tüketim kWh/100 km, menzil km olarak verilir. Menzil de aynı laboratuvar koşullarına dayanır. Kış aylarında ve otoyolda gerçek menzil değişebilir.
• Şarj edilebilir hibritte WLTP değeri bataryanın dolu başladığı bir test döngüsünü içerir. Bu yüzden düzenli şarj edilmeyen bir araçta gerçek tüketim etiketteki değerden yüksek olabilir.

Ürün sayfalarımızda üreticinin açıkladığı WLTP karma değerini veriyoruz. Kullanıcı yorumlarındaki gerçek tüketim bilgisi bu değerin yanında okunduğunda daha anlamlı olur.

Euro NCAP yıldızı nasıl okunur?

Euro NCAP, Avrupa'da satılan yeni araçların çarpışma ve güvenlik donanımı testlerini yapan bağımsız bir programdır. Okurken dikkat edilecekler:

• Test yılı önemlidir. Euro NCAP protokollerini düzenli olarak sıkılaştırır. Kuruluşun kendi açıklamasına göre farklı yıllarda verilen yıldızlar, ancak protokol değişiklikleri küçükse karşılaştırılabilir.
• Puan altı yıl geçerlidir. Euro NCAP, puanın verildiği yıldan itibaren en fazla altı yıl geçerli sayıldığını; donanım değişirse daha erken geçersiz olabileceğini belirtiyor.
• Dört alanı ayrı okuyun: Yetişkin yolcu, çocuk yolcu, savunmasız yol kullanıcıları (yaya, bisikletli) ve güvenlik destek sistemleri. Toplam yıldız bu dört alanın birlikte değerlendirmesidir.
• Donanım farkı: Bazı araçlar standart donanımla ve isteğe bağlı güvenlik paketiyle iki ayrı puan alır. Türkiye'de satılan donanımın test edilen donanımla aynı olup olmadığına bakmak gerekir.

Euro NCAP testi olmayan bir model için yıldız yazmıyoruz. "Test edilmedi" bilgisi de bir bilgidir.

Kronik sorun nasıl araştırılır?

"Kronik sorun" resmî bir tanım değildir. Aynı model, motor ya da şanzımanda tekrar tekrar bildirilen arızaları anlatmak için kullanılır. Araştırırken şu yöntem işe yarar:

1. Aramayı daraltın: Model adı yerine "model + nesil/model yılı + motor + şanzıman" ile arayın. Bir nesilde görülen sorun sonraki nesilde olmayabilir.
2. Tekrara bakın: Tek bir kişinin anlattığı arıza ile farklı kaynaklarda, farklı kullanıcılarca tekrarlanan arıza aynı ağırlıkta değildir. Kaç kişinin, hangi kilometrede, hangi model yılında yaşadığına bakın.
3. Çözülüp çözülmediğine bakın: Bazı sorunlar üretici tarafından yazılım güncellemesi, parça değişimi ya da geri çağırma ile giderilir. Sorunun hangi üretim tarihinden sonra görülmediği önemlidir.
4. Geri çağırma kayıtlarıyla karşılaştırın: Güvenliği ilgilendiren bir sorun geri çağırma konusu olabilir. Aşağıdaki sorgu yollarına bakın.
5. Kullanılmış araçta kayıtları isteyin: Servis geçmişi, garanti kapsamında yapılan işlemler ve kampanya işlemleri yetkili servisten öğrenilebilir.

Bir yorumu okurken yazanın model yılını, motorunu ve kilometresini belirtip belirtmediğine bakmak, bu ayrımı yapmayı kolaylaştırır.

Geri çağırma ve servis kampanyası nereden sorgulanır?

Türkiye'de otomotiv ürünlerinin piyasa gözetimi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndadır. 2018 tarihli Otomotiv Ürünlerine İlişkin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği'nin 11. maddesi gönüllü geri çağırmayı düzenler:

• Üretici ya da ithalatçı, riskli ya da teknik düzenlemeye uymayan araçlar için Bakanlığa başvurarak geri çağırma başlatabilir.
• Yüksek riskli geri çağırmada araç bilgileri Bakanlığın ve üreticinin internet sitelerinde, kullanıcıların kolayca sorgulayabileceği biçimde ilan edilir ve araç sahiplerine bildirim yapılır.
• Araç sahibi yetkili servise başvurmakla yükümlüdür. Uymayan araçlar için trafikten men ya da periyodik muayenede kusurlu sayılma gibi önlemler için ilgili birimlere bildirim yapılabilir.

Pratikte sorgu için:

• Markanın Türkiye sitesi: Çoğu marka, şasi numarasıyla (VIN, ruhsatta yazar) kampanya sorgusu sunar. Yetkili servis de aynı sorguyu yapabilir.
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Geri çağırma süreçleri Bakanlığın Metroloji ve Sanayi Ürünleri Güvenliği Genel Müdürlüğü üzerinden yürür. Otomotiv ürünleriyle ilgili şikâyetler Bakanlığın ALO 130 hattına iletilebilir.
• AB Safety Gate: Avrupa'da satılan aynı model için yayımlanan geri çağırmalar bu veri tabanında aranabilir. Bir kaydın Türkiye'deki aracı kapsayıp kapsamadığını marka ya da yetkili servis söyler.

Servis kampanyası her zaman güvenlik geri çağırması değildir. Bazıları konfor ya da yazılım güncellemesidir. Sorgu sonucunda kampanyanın konusunu ve yapılıp yapılmadığını yazılı olarak almak, ikinci el satışta da işe yarar.

Garanti ve ayıplı araç

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre:

• Garanti süresi teslimden başlar ve en az iki yıldır (m.56). Üreticiler daha uzun garanti verebilir. Garanti belgesindeki kapsam ve şartlar okunmalıdır.
• Ayıplı malda tüketicinin seçimlik hakları vardır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız bir benzeriyle değişim (m.11).
• Ayıptan sorumluluk süresi, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile, kural olarak teslimden itibaren iki yıldır (m.12).

Uyuşmazlıkta parasal sınıra göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulur. Hukuki bir uyuşmazlıkta bir hukukçudan görüş almak gerekir.

Kullanılmış araçta ek kontroller

• Hasar kaydı: Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) kayıtları üzerinden sorgulanır. e-Devlet'teki hizmet kişinin kendi adına kayıtlı araçları gösterir.
• Muayene geçmişi: TÜVTÜRK muayene kayıtları muayene tarihi ve sonucu hakkında bilgi verir.
• Geri çağırma: Yukarıdaki yollarla şasi numarasından sorgulanır.
• Ekspertiz: Kayıtlar her şeyi göstermez. Bağımsız bir ekspertiz raporu kayıtların tamamlayıcısıdır.

Ürün sayfalarımızda neyi gösteriyoruz?

Her otomobil modelinde, kaynak bağlantısı ve kontrol tarihiyle: model yılı, kasa tipi, motor seçenekleri (hacim, yakıt), güç, şanzıman, WLTP karma tüketim (elektrikli araçta kWh/100 km ve menzil), bagaj hacmi, boyutlar ve Euro NCAP yıldızıyla test yılı. Fiyatı yalnız tarih damgalı resmî liste fiyatı olarak gösteririz. "En iyi araba" sıralaması yapmıyoruz. Puan ve yorum, aracı kullananların kendi deneyimini anlattığı bölümden gelir.

Kontrol listesi

• İncelediğiniz bilgi hangi model yılına, motora ve şanzımana ait?
• WLTP değeri seçtiğiniz donanım ve jant boyu için mi?
• Euro NCAP puanı hangi yıl verildi ve hâlâ geçerli mi?
• Bu motor ve şanzımanda tekrar eden şikâyetler var mı, üretici çözüm yayımladı mı?
• Şasi numarasıyla geri çağırma ve servis kampanyası sorgulandı mı?
• Garanti süresi, kapsamı ve şartları yazılı olarak alındı mı?