Motosiklet ve scooter alırken nelere bakılır?

Önce ehliyet: hangi sınıf hangi motoru kapsıyor?

Motosiklet seçimine modelden önce ehliyetten başlıyoruz, çünkü sürebileceğiniz aracı belgeniz belirliyor. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 75. maddesine göre iki tekerlekli araçlarda dört sınıf var:

Üst sınıf alt sınıfları da kapsar: A2 belgesi M ve A1'i, A belgesi M, A1 ve A2'yi içerir (md. 85). B sınıfı otomobil ehliyeti tek başına M sınıfını kapsar. 2024'te yapılan değişiklikle en az 2 yıllık B ehliyeti olanlar, sağlık şartlarını taşımak ve direksiyon eğitimini tamamlayıp uygulama sınavını geçmek koşuluyla A1 sınıfı motosikletleri de kullanabiliyor; bu yetki ticari amaçlı kullanımda geçerli değil. Üretici sayfalarında "A1/B" diye yazan ifade bu düzenlemeye dayanıyor.

Sınıfın dışında araç kullanmak 2918 sayılı Kanun'un 39. maddesine göre yasak ve idari para cezası gerektiriyor; araç sahibine de aynı ceza uygulanıyor. Bu yüzden bir modelin teknik tablosundaki kW değerini ehliyetinizle birlikte okuyun: 125 cc bir scooter çoğunlukla 8–10 kW aralığında kalırken 250 cc sınıfındaki modeller 16–27 kW aralığında, yani A2 kapsamına giriyor.

Silindir hacmi ve güç: cc tek başına yetmez

Silindir hacmi (cc) motorun büyüklüğünü, azami güç (kW ya da HP) ise üretebildiği en yüksek gücü anlatır. Ehliyet sınıfları güce de baktığı için iki değeri birlikte okuyoruz. Teknik tablolarda güç "9,2 kW @ 8.750 d/d" gibi devirle birlikte verilir; tork ise "Nm @ d/d" biçimindedir. Şehir içi kullanımda düşük devirde gelen tork kalkışı kolaylaştırır.

Bazı tablolarda güç HP, bazılarında PS ya da kW yazar. Karşılaştırma yaparken tek birime çevirin: 1 kW yaklaşık 1,34 HP'dir. Kuru ağırlık ile ıslak (dolu) ağırlık da farklı ölçülerdir; ıslak ağırlık yakıt ve sıvılar dahil değerdir, kuru ağırlık bunları içermez. İki modeli karşılaştırırken aynı tür ağırlığı yan yana koyun.

Scooter mı, vitesli mi?

• Scooter (CVT, V kayışlı otomatik): Vites ve debriyaj yok; gaz kolu ve fren yeterli. Sele altında kask alabilen bagaj, düz ayak alanı ve rüzgâr koruması bulunur. 125 cc sınıfı şehir içi, 250–400 cc "maxi scooter" sınıfı şehirlerarası kullanım için tasarlanır.
• Vitesli (manuel) motosiklet: Genellikle 5 ya da 6 vites, zincirli son aktarma. Naked, macera (adventure) ve klasik gövdeler bu gruptadır. Tekerlek çapı (17–21 inç) büyüdükçe bozuk zeminde daha rahat ilerler.
• Otomatik çift kavramalı (DCT) ya da elektronik debriyaj: Bazı orta ve büyük modellerde manuel şanzımanın debriyajı elektronik olarak yönetilir; teknik tabloda "kavrama tipi" satırına bakın.

Fren sistemi: ABS ve CBS

ABS, frenlemede tekerleğin kilitlenmesini önleyen sistemdir; CBS (kombine fren) ise tek kolla iki tekerleği birlikte frenler. AB'nin 168/2013 sayılı tüzüğü, A1 alt kategorisindeki yeni motosikletlerin ABS, CBS ya da ikisiyle birlikte; daha güçlü motosikletlerin ise ABS ile donatılmasını öngörüyor. Türkiye'de satılan modellerin teknik tablolarında "tek kanallı ABS", "2 kanallı ABS" ya da "CBS" ifadeleri yer alıyor. Tek kanallı ABS genellikle yalnız ön tekerlekte, 2 kanallı ABS iki tekerlekte çalışır. Disk çapı (ör. 220 mm, 296 mm) ve kaliper piston sayısı da frenleme kapasitesine dair fikir verir.

Sele yüksekliği, ağırlık ve ölçüler

Sele yüksekliği (mm) ayağınızın yere basıp basmadığını belirler. Scooterlarda bu değer çoğunlukla 740–800 mm, macera motosikletlerinde 800–850 mm aralığında. Bazı modellerde sele yüksekliği ayarlanabilir; tabloda iki değer yazıyorsa (ör. 800 / 840 mm) bu bir ayar aralığıdır. Ağırlık arttıkça park etme ve itme zorlaşır; 125 cc scooterlar 120–140 kg, maxi scooterlar 180–200 kg civarındadır. Dingil mesafesi uzadıkça yüksek hızda denge artar, dar dönüşlerde çeviklik azalır.

Depo, tüketim ve menzil

Yakıt deposu litre olarak verilir. Tüketim değerleri üretici beyanıdır ve çoğunlukla "L/100 km" cinsinden yazılır; gerçek tüketim yük, hız ve hava koşullarına göre değişir. Depo hacmini beyan tüketime bölerek yaklaşık bir menzil hesaplanabilir: 8 litre depo ve 2,1 L/100 km tüketim yaklaşık 380 km eder. Bu hesap yalnız karşılaştırma içindir.

Elektrikli modellerde batarya ve menzil

Elektrikli scooter ve motosikletlerde motor gücü (W ya da kW), batarya kapasitesi (Wh ya da V–Ah), menzil, şarj süresi ve batarya tipi (lityum iyon ya da jel/VRLA) temel ölçütlerdir. Batarya kapasitesi Wh olarak verilmemişse gerilim ile amper-saati çarparak yaklaşık değer bulunur: 48 V × 14 Ah ≈ 672 Wh. Bazı üreticiler menzili WMTC test çevrimine göre, bazıları sabit hızda ölçtüğü için iki modelin menzilini yan yana koyarken ölçüm yöntemine bakın. Çıkarılabilir batarya evde ya da işte şarj etmeyi kolaylaştırır.

Yasal sınıf da önemlidir: Yönetmelik, sürekli anma gücü 0,25 kW'ı geçmeyen ve 25 km/s'de desteği kesen pedallı araçları elektrikli bisiklet sayar; sürekli nominal gücü 4 kW'ı ve hızı 45 km/s'yi geçmeyenler motorlu bisiklettir (M sınıfı); bunları aşanlar motosiklet sınıfına girer. Satın almadan önce aracın ruhsat ve ehliyet durumunu satıcıdan yazılı olarak isteyin.

Koruyucu donanım

Yönetmeliğin 150. maddesi motorlu bisiklet ve motosiklet sürücüleriyle yolcularının koruma başlığı (kask) takmasını ve bağlamasını zorunlu tutuyor; 2025 değişikliğiyle motosiklet sürücüleri ve yolcuları için koruyucu eldiven de eklendi. Bütçe yaparken kask, eldiven ve mont maliyetini de hesaba katın.

Karşılaştırma kontrol listesi

• Ehliyet sınıfınız ve modelin kW değeri
• Şanzıman tipi: CVT, manuel ya da DCT
• Fren: ABS (tek ya da çift kanal) veya CBS
• Sele yüksekliği ve ıslak ağırlık
• Depo hacmi ve beyan tüketim (ya da batarya kapasitesi ve menzil)
• Lastik ölçüleri ve jant çapı (yedek lastik bulunabilirliği)
• Garanti süresi ve yetkili servis ağı