Lastik alırken nelere bakılır? AB lastik etiketi, DOT kodu ve kış lastiği kuralı

Önce doğru ebat

Lastik seçimi aracın kabul ettiği ebatla başlar. Yanakta yazan "205/55 R16 91V" gibi bir kod beş bilgi taşır:

• 205: Lastik genişliği (mm),
• 55: Yanak yüksekliğinin genişliğe oranı (%),
• R: Radyal yapı,
• 16: Jant çapı (inç),
• 91V: Yük endeksi (91 = lastik başına 615 kg) ve hız sembolü (V = 240 km/h).

Aracınıza hangi ebatların, yük endekslerinin ve hız sembollerinin uygun olduğu kullanım kılavuzunda ve araç üreticisinin belgelerinde yazar. Farklı bir ebata geçmeden önce bu belgelere bakmak gerekir. Ürün sayfalarımızda her lastik modeli için ebat bazında bilgi veriyoruz. Aynı modelin farklı ebatları etikette farklı sınıflar alabilir.

AB lastik etiketi nasıl okunur?

Türkiye'de lastik etiketi, AB'nin 2020/740 sayılı Tüzüğüne uyumlu yönetmelikle 1 Mayıs 2021'den beri uygulanıyor. Yönetmelik otomobil (C1), hafif ticari (C2) ve ağır vasıta (C3) lastiklerini kapsar. Satıcı etiketi satış noktasında göstermek, internette satışta da fiyatın yakınında sunmak zorundadır. Yeni araç satılırken araçtaki lastiklerin etiket bilgisi de alıcıya verilmelidir.

Etikette üç ana ölçü ve iki ek simge bulunur:

Etiketteki QR kod, AB'nin ürün veri tabanı EPREL'deki kayda gider. Lastiğin ürün bilgi formu oradan açılabilir. İki lastiği karşılaştırırken EPREL'deki kayıtları yan yana açmak, satıcı sayfasındaki bilgiyi doğrulamanın kolay yoludur.

Etiketin söylemedikleri

Etiket yeni lastiği, standart testlerle ölçer. Şunları göstermez:

• Kuru zemin tutuşu ve viraj davranışı,
• Aşınma ve ömür (km),
• Su kızağı (aquaplaning) direnci,
• Lastik eskidikçe değerlerin nasıl değiştiği.

Avrupa Komisyonu, aşınma ve kilometre bilgisinin uygun test yöntemleri hazır olduğunda etikete eklenmesini öngörüyor. Bugün bu bilgiler için üreticinin teknik belgeleri ve uzun süre kullananların deneyimi başvurulacak kaynaklardır. Bu yüzden bir lastik yorumunu okurken yazanın kaç kilometre ve kaç sezon kullandığına bakmak, yorumu değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Yaz, kış, dört mevsim

Yaz lastiği etikette kar simgesi taşımaz.

Kış lastiği yanakta "M+S" (çamur ve kar) işareti ya da üç tepe ve kar tanesi simgesi taşır. İkisi aynı şey değildir. "M+S" üreticinin tasarım beyanıdır. Üç tepe ve kar tanesi simgesi ise lastiğin karda tanımlı bir testle değerlendirildiğini gösterir ve AB etiketinde kar simgesi olarak yer alır.

Dört mevsim lastiği çoğunlukla kar simgesini de taşır. Kar simgesi olan bir dört mevsim lastiği, kış lastiği kuralı açısından kış lastiği yerine geçer (aşağıya bakın). Kar simgesi olmayan bir lastik "dört mevsim" diye satılsa bile kış koşulları için test edilmiş sayılmaz.

Hangi türün size uygun olduğu, aracı kullandığınız şehirdeki kış koşullarına ve yolculuk alışkanlığınıza bağlıdır. Burada bir tür önermek yerine karşılaştırma ölçütlerini veriyoruz: kar simgesi, ıslak zemin sınıfı ve gürültü değeri.

Türkiye'de kış lastiği zorunlu mu?

Kural, Ulaştırma Bakanlığı'nın 2017 tarihli Kış Lastiği Tebliği'nde yer alıyor. Tebliğe göre:

• Kapsam: Zorunluluk, şehirlerarası karayollarında yolcu ve eşya taşımacılığında kullanılan taşıtlar içindir. Özel kullanımdaki otomobil için tebliğde genel bir zorunluluk yoktur.
• Dönem: Her yıl 1 Aralık ile takip eden yılın 1 Nisan'ı arasındaki dört ay.
• Valilik yetkisi: Uygulamanın il sınırında yapılıp yapılmayacağına, ortalama sıcaklıklara bakarak valilik karar verir. Valilik süreyi öncesine ve sonrasına birer ay uzatabilir. Bu yüzden yola çıkmadan önce gidilecek ilin valilik duyurusuna bakmak gerekir.
• Hangi lastikler: Kapsamdaki otomobil, kamyonet ve minibüsün tüm lastikleri; kamyon, çekici, tanker ve otobüsün tahrik dingilindeki lastikler kış lastiği olmalıdır.
• İşaret: Yanakta "M+S", "M+S" ile birlikte kar tanesi ya da yalnız kar tanesi işareti aranır.
• Diş derinliği: Kış lastiği diş derinliği kamyon, çekici, tanker ve otobüste en az 4 mm, otomobil, kamyonet ve minibüste en az 1,6 mm olmalıdır.
• Zincir: Zincir bulundurmak kış lastiği zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Tebliğe uymayan işletene Karayolları Trafik Kanunu'nun 65/A maddesindeki para cezası uygulanır. Ceza tutarı her yıl güncellendiği için rakam vermiyoruz.

DOT kodu: lastik ne zaman üretildi?

Yanakta "DOT" ile başlayan kodun son dört hanesi üretim haftasını ve yılını gösterir. Örneğin "2324" 2024 yılının 23. haftası demektir. Kodun biçimi ABD'nin lastik tanımlama kuralında (49 CFR 574.5) tanımlıdır. Türkiye'de ve Avrupa'da satılan lastiklerin çoğunda da bulunur.

Bu tarih iki iş görür: Satın alırken uzun süre depoda beklemiş bir lastiği fark etmek ve aynı akstaki lastiklerin üretim tarihlerinin birbirine yakın olup olmadığını görmek. Türk mevzuatında lastik için bir azami yaş sınırı bulunmuyor. Üreticilerin yaşla ilgili önerileri kendi garanti ve kullanım belgelerinde yer alır.

Ürün sayfalarımızda neyi gösteriyoruz?

Lastik sayfalarında, üreticinin sayfası ve EPREL kaydından aldığımız şu bilgileri ebat bazında, kaynak bağlantısı ve kontrol tarihiyle veriyoruz: mevsim, yakıt verimliliği sınıfı, ıslak zemin sınıfı, dış gürültü (dB ve sınıf), kar ve buz simgesi, yük endeksi ve hız sembolü. Üretim yeri yalnız üreticinin beyanı varsa yazılır. "En iyi lastik" sıralaması yapmıyoruz. Puan ve yorum, kullananların kendi deneyimini anlattığı bölümden gelir.

Kontrol listesi

• Ebat, yük endeksi ve hız sembolü aracın belgeleriyle uyumlu mu?
• Etiketteki yakıt, ıslak zemin ve gürültü değerleri EPREL kaydıyla aynı mı?
• Kış koşullarında kullanılacaksa kar simgesi var mı?
• DOT kodundaki üretim tarihi ne?
• Ticari taşımacılık yapıyorsanız 1 Aralık – 1 Nisan dönemi ve gideceğiniz ilin valilik kararı kontrol edildi mi?