Kedi maması alırken etikette nelere bakılır?

Önce yem tipine bakın: tam yem mi, tamamlayıcı yem mi?

Kedi maması paketinde ilk kontrol edilecek bilgi, ürünün "tam yem" mi yoksa "tamamlayıcı yem" mi olduğudur. AB'nin 767/2009 sayılı tüzüğü ve Türkiye'deki Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik bu iki terimi aynı şekilde tanımlar: tam yem, bileşimi bakımından günlük rasyon için yeterli olan karma yemdir. Tamamlayıcı yem ise belirli maddeler bakımından zengindir ama günlük rasyonu ancak başka bir yemle birlikte kullanıldığında karşılar.

Bu ayrım pratikte şunu söyler: ödül mamaları, krema tipi atıştırmalıklar ve bazı yaş mamalar tamamlayıcı yem olarak satılır ve kedinin tek besin kaynağı olarak tasarlanmamıştır. Etikette "tam yem", "tam mama", "tam ve dengeli" ya da İngilizce "complete feed" ifadesi aranır. Türk yönetmeliğinin 14. maddesi, yemin tipinin etikette belirtilmesini zorunlu tutar.

Bileşim listesi: sıra ağırlığı gösterir

"Bileşim" ya da "İçindekiler" başlığı altındaki liste, yemi oluşturan maddeleri karma yemdeki nem içeriği üzerinden hesaplanan ağırlıklarına göre büyükten küçüğe sıralar. Bu kural hem 767/2009 sayılı tüzüğün 17. maddesinde hem de Türk yönetmeliğinde yer alır. Yani listenin ilk sırasındaki madde, üretim reçetesinde ağırlıkça en fazla olandır.

Bileşimi okurken dikkat edilecek noktalar:

• Yüzde verilmiş mi? Ambalajın önünde ya da adında bir malzeme öne çıkarılıyorsa (ör. "somonlu", "zengin hindi eti içeriği") o maddenin ağırlık yüzdesi bileşimde yazılmalıdır.
• Taze et ile kurutulmuş et farklıdır. "Taze tavuk eti (%30)" ile "kurutulmuş tavuk proteini (%28)" aynı şey değildir. Taze et yüksek oranda su içerir, pişirme sırasında suyunu kaybeder. Kurutulmuş protein kaynağı ise su oranı düşük, yoğun bir hammaddedir. Bu yüzden ilk sırada taze et yazması, ürünün protein oranının en yüksek olduğu anlamına gelmez; analitik değerlere de bakmak gerekir.
• Kategori adları kullanılabilir. Ev hayvanı mamalarında üretici tek tek madde adı yerine "et ve hayvansal türevler", "tahıllar", "bitkisel protein ekstraktları" gibi kategori adlarını yazabilir (767/2009, md. 17/2-c). Bu yasal bir seçenektir; ancak hangi hayvandan hangi parçanın kullanıldığını göstermez.

Ürün adındaki yüzde kuralları

FEDIAF'ın etiketleme kılavuzu, adında bir malzeme geçen ürünler için sektörde kullanılan alt sınırları verir: "X ile" ya da "X içerir" diyen üründe o malzemeden en az %4, "X'ten zengin" ya da "ekstra X" diyen üründe en az %14, malzeme adının doğrudan ürün adı olduğu durumda (ör. "tavuk menü") en az %26 bulunur. "X aromalı" ifadesi ise yalnız %0'dan fazla ve %4'ten az anlamına gelir. Ürün adını okurken bu basamaklar, malzemenin gerçekte ne kadar yer tuttuğunu tahmin etmeye yardımcı olur.

Analitik bileşenler: dört zorunlu değer

Kediler için tam yemin etiketinde dört analitik bileşenin yüzde olarak yazılması zorunludur (767/2009, Ek VII, Bölüm II): ham protein, ham yağ, ham selüloz (ham lif) ve ham kül. Nem oranı, %14'ü aşan yemlerde ayrıca belirtilir; bu yüzden yaş mamalarda nem hep yazılıdır, kuru mamalarda ise isteğe bağlıdır.

Etikette vitamin, amino asit ya da iz element "analitik bileşenler" başlığı altında yazılmışsa toplam miktarı da verilmelidir. Enerji değeri (kcal/kg ya da kcal/100 g) zorunlu değildir; bazı üreticiler yazar, bazıları yazmaz.

Kuru ve yaş mamayı karşılaştırırken kuru madde hesabı

FEDIAF kılavuzu kuru mamayı nemi %14 ve altı, yaş mamayı nemi %60 ve üzeri olan mama olarak tanımlar. Bu fark yüzünden etiketteki yüzdeler doğrudan karşılaştırılamaz. Karşılaştırma için değerler kuru maddeye çevrilir:

Kuru maddede oran = etiketteki oran ÷ (100 − nem) × 100

Örnek: %32 protein ve %10 nem yazan bir kuru mamada kuru maddedeki protein 32 ÷ 90 × 100 = %35,6 olur. %11,5 protein ve %82 nem yazan bir yaş mamada ise 11,5 ÷ 18 × 100 = %63,9 olur. Etikette nem yazmıyorsa hesap yapılamaz; o durumda üreticinin sitesindeki "ortalama besin içeriği" tablosuna bakılabilir.

FEDIAF besin önerileri: protein, yağ ve taurin

FEDIAF'ın 2025 tarihli beslenme kılavuzu, kediler için tam yemde 100 g kuru maddede bulunması önerilen en düşük düzeyleri verir:

Bu tablo bir "ne kadar yüksek o kadar iyi" ölçüsü değil, alt sınır önerisidir. Kılavuz, günlük enerji ihtiyacı daha düşük olan, dolayısıyla daha az mama yiyen yetişkin kediler için 100 g kuru maddede daha yüksek düzeyler önerir. Taurin için kuru mama ve konserve mama ayrı satırlarda verilir.

Yaş grubu ve kullanım talimatı

767/2009 sayılı tüzüğün 17. maddesi, karma yemin hangi tür ve hayvan kategorisi için hazırlandığının ve doğru kullanım talimatının etikette yazılmasını ister. Kedi mamalarında bu bilgi "yavru (12 aya kadar)", "yetişkin 1–7 yaş", "kısırlaştırılmış yetişkin", "7 yaş üzeri" gibi ifadelerle verilir. Yavru kedi maması ile yetişkin mamasının protein, yağ ve vitamin düzeyleri farklıdır; büyüme dönemindeki kedi için hazırlanmış ürün ile bakım dönemi ürünü birbirinin yerine kullanılacak şekilde tasarlanmaz.

Günlük miktar tablosu da kullanım talimatının parçasıdır. Tablo genellikle kedinin ağırlığına (ör. 3, 4, 5 kg) göre gram verir. Enerji yoğunluğu yüksek mamada aynı kedi için daha az gram önerilir; bu yüzden paket fiyatını karşılaştırırken gram başına değil, günlük miktar başına hesap yapmak daha doğru sonuç verir.

Katkı maddeleri ve paket bilgileri

"Katkı maddeleri (kg başına)" bölümünde A, D3 ve E vitaminleri genellikle IU/kg ya da mg/kg, taurin ve iz elementler mg/kg olarak yazılır. Koruyucu, antioksidan ve renklendirici gruplarında ev hayvanı mamaları için yalnız grup adının yazılmasına izin verilir (767/2009, Ek VII, Bölüm I).

Ambalajda ayrıca şu bilgiler bulunmalıdır: etiketlemeden sorumlu yem işletmecisinin adı ve adresi, onay numarası, parti ya da seri numarası, net miktar ve son tüketim tarihi. İthal ürünlerin çoğunda Türkiye'deki ithalatçı firmanın adı da yer alır. Aynı ürünün farklı ülke etiketleri farklı olabileceği için üreticinin yabancı sitesindeki değer ile Türkiye ambalajındaki değer karşılaştırılmalıdır.

Kısa kontrol listesi

• Yem tipi: tam yem mi, tamamlayıcı yem mi?
• Hedef: yavru, yetişkin, kısırlaştırılmış ya da yaşlı kedi ifadesi
• Bileşimin ilk 3–5 maddesi ve öne çıkarılan malzemenin yüzdesi
• Ham protein, ham yağ, ham selüloz, ham kül ve varsa nem
• Kuru ve yaş mama karşılaştırmasında kuru madde hesabı
• Enerji değeri ve günlük miktar tablosu
• Taurin ve vitamin değerleri, ithalatçı ve parti bilgisi