Güneş kremi alırken nelere bakılır? SPF, UVA ve etiket okuma

Bu rehber neyi anlatıyor, neyi anlatmıyor?

Güneş kremi Türkiye'de bir kozmetik üründür ve TİTCK'in denetimindeki Kozmetik Ürünler Yönetmeliği'ne tabidir. Yönetmelik kozmetiği; cildi temizleyen, koruyan, görünümünü değiştiren ya da iyi durumda tutan ürün olarak tanımlar. Hastalığı önlemek ya da tedavi etmek bu tanımın içinde yoktur. TİTCK'in sınır ürünler kılavuzu da kozmetik tanıtımlarının hastalık tedavisine ya da ilaç etkisine atıf yapamayacağını yazar. Bu yüzden bu rehberde hiçbir ürünün bir cilt hastalığını önlediğini ya da tedavi ettiğini söylemiyoruz. Güneşe bağlı bir cilt sorunu ya da ilaç kullanımı varsa doğru muhatap hekimdir.

Aşağıda yalnız etiketi okumayı ve ürünleri karşılaştırmayı anlatıyoruz: SPF neyi ölçer, UVA koruması nasıl gösterilir, kategoriler ne anlama gelir, etikette hangi ifadelere dikkat edilir.

SPF neyi ölçer?

SPF (Türkçe karşılığı GKF, güneşten koruma faktörü) UVB ışınlarına karşı korumayı anlatır. TİTCK kılavuzu SPF'yi, ürün sürülmüş ciltte kızarıklık oluşturan en düşük UV dozunun, korunmasız ciltteki aynı doza oranı olarak tanımlar. Kılavuza göre UVB 290–320 nm, UVA 320–400 nm dalga boyu aralığıdır.

SPF bugün yaygın olarak ISO 24444:2019 yöntemiyle, gönüllüler üzerinde ölçülür. Ölçümde ürün cilde belirli bir miktarda (2 mg/cm²) sürülür. TİTCK kılavuzu da yetişkin bir vücut için bu miktarın yaklaşık 36 g, yani altı dolu çay kaşığı kadar olduğunu örnek verir. Etiketteki SPF bu miktarda uygulamaya göre bulunur. Daha az sürüldüğünde koruma düzeyi etikettekinden düşük olur. Kılavuz, üreticinin etikete bu yönde bir uyarı koyabileceğini de belirtir.

UVA koruması nasıl gösterilir?

SPF tek başına UVA hakkında bilgi vermez. Avrupa Komisyonu'nun 2006/647/AT sayılı tavsiyesi ve onunla aynı ölçütleri kullanan TİTCK kılavuzu, güneş koruyucu bir ürün için üç asgari koşul sayar:

• SPF en az 6 olmalı.
• UVA koruma faktörü, etikette yazan SPF'nin en az üçte biri olmalı.
• Kritik dalga boyu en az 370 nm olmalı (ürünün koruduğu aralığın UVA'ya ne kadar uzandığını gösteren ölçü).

UVA koruma faktörü laboratuvarda ISO 24443:2021 (in vitro) ya da gönüllüler üzerinde ISO 24442:2022 (kalıcı pigment koyulaşması, PPD) yöntemiyle ölçülür.

Avrupa'da satılan ürünlerde UVA koşulunu karşılayan ürünün etiketinde çoğu zaman bir daire içinde "UVA" yazısı görülür. Bu logo sektör kuruluşu Cosmetics Europe'un önerisidir, yasal zorunluluk değildir. Logo yoksa üreticinin sayfasında UVA koruma faktörü ya da PPD değeri aranabilir.

Uzak Doğu kökenli ürünlerde PA+ ile PA++++ arasında bir gösterim bulunur. PA, Japonya'daki sektör birliğinin gönüllü standardına dayanır ve PPD ölçümünden türetilir. Artı sayısı arttıkça ölçülen UVA koruması yükselir. PA ile Avrupa'daki "UVA" logosu farklı sistemlerdir, birbirine çevrilmez.

Kategoriler: SPF 30 ile 50+ arasındaki fark

TİTCK kılavuzu ve AB tavsiyesi, etikette rakamın yanında bir koruma kategorisi yazılmasını ister ve kategoriyi rakamdan daha görünür yazmayı önerir:

Tabloda iki ayrıntı önemli. Birincisi, etikette kullanılan rakamlar bu basamaklarla sınırlıdır. "SPF 45" ya da "SPF 100" gibi ara ya da çok yüksek rakamlar bu sistemde yer almaz, 60 ve üstü "50+" olarak yazılır. İkincisi, kategori aynıysa iki ürün aynı sınıftadır. Ürünler arasında seçim yaparken kategori, UVA göstergesi ve doku gibi kullanım özellikleri rakamdan daha çok bilgi verir.

Etikette olmaması gereken ifadeler

TİTCK kılavuzu ve AB tavsiyesine göre güneş koruyucular şu anlamlara gelen iddiaları taşımamalıdır:

• %100 koruma: "sunblock", "güneş bloğu", "total koruma", "tam koruma".
• Hiç yeniden sürmeye gerek olmadığı: "tüm gün koruma" gibi.
• Bebek ve çocuklarda her koşulda yeterli koruma sağladığı.

Kılavuz, ürünün %100 koruma sağlamadığını belirten uyarıların etikette bulunmasını; uygulama şekli, güneşe çıkmadan önce bekleme süresi, terleme, yüzme ve havluyla kurulanmadan sonra yeniden sürme gibi bilgilerin kullanma talimatında yer almasını ister. Bir ambalajda bu yasaklı anlamlardan birini görürsek bunu ürün sayfasında not ederiz.

Suya dayanıklılık ve form

"Suya dayanıklı" ya da "suya çok dayanıklı" ifadeleri ayrı bir testle ölçülür. TİTCK bu konu için ayrı bir kılavuz yayımlamıştır. Bu ifadeler ürünün sudan sonra yeniden sürülmesi gerekmediği anlamına gelmez. Kılavuz, yüzme ve kurulanmadan sonra yeniden uygulamayı kullanma talimatına koyar.

Form seçimi (krem, losyon, akışkan, jel, sprey, stick) koruma sınıfını değiştirmez, ama cilde ne kadar ürün kaldığını etkileyebilir. Etiketteki SPF, test miktarı kadar ürün sürüldüğünde geçerlidir. Bu yüzden hangi formu seçersek seçelim, üreticinin talimatındaki miktara ve uygulama sayısına bakmak gerekir.

Ürün sayfalarımızda neyi gösteriyoruz?

Her güneş koruyucu kaydında şu alanları üreticinin Türkiye ya da küresel sayfasından, kaynak bağlantısıyla ve kontrol tarihiyle veriyoruz:

• SPF değeri ve etiketteki koruma kategorisi,
• UVA göstergesi (daire içinde UVA logosu, PPD ya da PA beyanı varsa),
• Hacim (ml) ve ürün türü,
• Kullanım alanı (yüz, vücut, çocuk ürünü olarak sunulup sunulmadığı),
• Markanın beyan ettiği cilt tipi,
• Öne çıkan bileşenlerin adları ve tam içerik listesinin (INCI) üreticideki bağlantısı.

İçerik listesinin tamamını sayfamıza kopyalamıyoruz. Üretici formülü değiştirebildiği için en güncel liste ambalajda ve üreticinin sayfasındadır. "En iyi güneş kremi" sıralaması yapmıyoruz. Puan ve yorum, yalnız kullananların kendi deneyimini yazdığı bölümden gelir.

Hızlı kontrol listesi

• Kategori ve SPF: Kullanacağınız ortam için düşük, orta, yüksek ya da çok yüksek mi?
• UVA: Daire içinde UVA logosu, PPD ya da PA beyanı var mı?
• Miktar: Talimattaki uygulama miktarına uyabilecek misiniz? Az sürülen ürün etikette yazan korumayı vermez.
• Yeniden sürme: Terleme, yüzme ve kurulanmadan sonra yeniden uygulama talimatı var mı?
• İfadeler: "%100", "tam koruma", "tüm gün" gibi ifadeler var mı?
• Tarih: Ambalajda son kullanma tarihi ya da açıldıktan sonraki kullanım süresi simgesi (açık kavanoz) var mı?
• Yan etki: Kullanım sırasında beklenmeyen bir etki görürseniz ürünü bırakıp hekime danışmak ve durumu TİTCK'e bildirmek mümkündür.