Bisiklet, elektrikli bisiklet ve elektrikli scooter alırken nelere bakılır?

Önce kullanım: şehir, arazi, çocuk ya da elektrikli

Bisiklet seçimine marka yerine kullanım biçimiyle başlıyoruz. Türkiye'deki üretici sitelerinde ürünler genellikle dağ bisikleti (MTB), şehir veya şehir-tur (CTB, trekking), katlanır, yol-yarış, çocuk ve elektrikli bisiklet olarak ayrılıyor.

• Dağ bisikleti: Amortisörlü ön maşa, kalın ve dişli lastik (ör. 2,10–2,25 inç), çoğunlukla 27,5 veya 29 jant. Arka amortisörü olmayanlara "hardtail" denir.
• Şehir-tur bisikleti: 700C (28") tekerlek, daha ince lastik (ör. 700 × 35C), bagaj, çamurluk, bazen bataryalı lamba. Alçak girişli kadrolar binip inmeyi kolaylaştırır.
• Katlanır bisiklet: Genellikle 20 jant; toplu taşımada ya da arabada taşınacaksa katlı ölçü ve ağırlık belirleyicidir.
• Çocuk bisikleti: 12, 14, 16, 20 ve 24 jantla satılır; jant büyüdükçe kadro da büyür.

Jant ve kadro ölçüsü

Aynı model çoğu zaman birkaç jant ve kadro ölçüsüyle üretiliyor. Kadro ölçüsü inç ("15,5", "17", "19") ya da santimetre (39,5 / 43 / 48 cm) olarak verilir ve sele borusunun uzunluğunu anlatır. Salcano'nun seçim yazısında da belirtildiği gibi kadro, boy ve iç bacak ölçüsüne göre seçilir; yanlış ölçü uzun sürüşte rahatsızlık yaratır. Bazı üreticiler ürün sayfasında geometri tablosu veriyor: sele borusu uzunluğu, üst boru uzunluğu, teker mesafesi (dingil mesafesi), "stack" ve "reach" değerleri milimetre cinsindendir. İki modeli karşılaştırırken aynı kadro boyundaki değerlere bakmak gerekir.

Bazı üreticilerde jant ölçüsü kadro boyuna bağlıdır: küçük kadro 26 ya da 27,5 jantla, büyük kadro 29 jantla eşleşir. Ürün sayfasındaki geometri tablosunda "teker boyu" satırı bunu gösterir. Kesin karar için bayide deneme sürüşü en sağlıklı yöntemdir.

Vites ve aktarma

Vites sayısı ön aynakol dişi sayısı ile arka ruble/kaset dişi sayısının çarpımıdır: 3 × 7 = 21, 3 × 8 = 24, 1 × 10 = 10. Tek aynakollu (1×) sistemler daha sade kullanılır; dağ bisikletlerinde geniş aralıklı kasetle (ör. 11–45T) yokuş açığı kapatılır. Ürün sayfasında aktarıcı ve vites kolu model kodlarıyla yazılır (Shimano Tourney, Altus, Acera, Alivio, Deore gibi); aynı ailedeki parçalar yedek parça ve servis açısından kolaylık sağlar. Rublede "14–28T" ya da "11–34T" gibi aralık büyüdükçe yokuşta kullanılabilecek hafif vites de büyür.

Fren ve süspansiyon

• V fren: Jant yüzeyine basan pabuçlu fren; çocuk ve şehir bisikletlerinde yaygındır, bakımı basittir.
• Mekanik disk: Kablo ile çalışan disk fren.
• Hidrolik disk: Kol ile kaliper arasındaki kuvveti kablo yerine hidrolik hat iletir; dağ, şehir ve elektrikli modellerin çoğunda kullanılıyor.
• Kampana ve elektronik fren (E-ABS): Elektrikli scooterlarda görülür; bazı modellerde önde kampana, arkada motor freni birlikte kullanılır.

Ön maşada "kilitlenebilir" ifadesi, düz asfaltta amortisörü sabitleyip pedal gücünün boşa gitmesini azaltır. Çocuk ve şehir bisikletlerinde maşa çoğunlukla amortisörsüz çeliktir.

Ağırlık ve lastik basıncı

Ağırlık, taşınacak ve merdivenden çıkarılacak bisikletlerde önemlidir. Üretici sayfalarında 12–14 jantlı çocuk bisikletleri 9–10 kg, 16 jantlı bir alüminyum çocuk bisikleti 11,5 kg, 27,5–29 jantlı alüminyum dağ bisikletleri 15–17 kg, elektrikli dağ bisikletleri 24 kg ve kalın lastikli katlanır e-bisikletler 31 kg civarında veriliyor. Çocuk bisikletinde çelik kadro ağırlığı artırır; çocuğun bisikleti kendisinin kaldırabilmesi kullanım kolaylığını belirler.

Lastik basıncı lastik yanağında yazılı aralıkta tutulmalıdır. Salcano'nun önerdiği genel aralıklar yol bisikleti için 80–120 PSI (5,5–8,2 bar), dağ bisikleti için 25–50 PSI (1,7–3,4 bar), şehir ve hibrit bisikletler için 50–70 PSI (3,4–4,8 bar). Lastik kalınlaştıkça gereken basınç düşer; sürücü ağırlığı arttıkça artar.

Çocuk bisikleti seçerken

ISO 8098:2023, sele yüksekliği 435 mm'den fazla ve 635 mm'den az olan, arka tekerlekten tahrikli küçük çocuk bisikletlerinin güvenlik ve dayanım gerekliliklerini tanımlar. Satın alırken şunlara bakıyoruz:

• Jant ölçüsü ve sele yüksekliği: Çocuk selede otururken ayak uçları yere değmeli; sele borusunun ayar payı büyümeye zaman tanır.
• Fren: Çocuğun eli kolu rahat kavramalı; üretici sayfalarında V fren ve kaliper fren yaygın.
• Zincir muhafazası: Kıyafet ve parmağın zincire kaçmasını önler.
• Lastik: Havalı lastik daha konforludur; bazı 12 jantlı modellerde dolgu (havasız) lastik kullanılır, patlamaz ama sarsıntıyı daha çok iletir.
• Takviye tekerlek: Yeni başlayanlar için çıkarılabilir yan teker; denge bisikletinden geçen çocuklarda gerekmeyebilir.

Elektrikli bisiklet: motor, batarya ve menzil

EN 15194 standardı, sürekli anma gücü en fazla 0,25 kW (250 W) olan ve desteği 25 km/s'e ulaşınca ya da pedal çevrilmeyi bırakınca kesen elektrik destekli bisikletleri kapsar. Türkiye'deki üretici sayfalarında da e-bisiklet motorları 249–250 W ve azami destek hızı 25 km/s olarak veriliyor.

• Motor yeri: Orta motor (pedal ekseninde; ör. Bafang M200/M400/M500, Shimano Steps) ağırlığı merkezde tutar ve vitesleri kullanır. Göbek motoru tekerleğin göbeğine yerleşir; katlanır ve kalın lastikli modellerde sık görülür.
• Tork: Newton metre (Nm) olarak verilir; yokuş kalkışını etkiler (ör. 60 Nm, 80 Nm).
• Batarya: Enerji watt-saat (Wh) ile karşılaştırılır. Wh verilmemişse gerilim × amper-saat ile hesaplanır: 36 V × 12,8 Ah = 460,8 Wh. Bataryanın kadroya gömülü, kadro üstü ya da bagaj tipi olması ağırlık dağılımını ve sökülüp evde şarj edilebilmesini belirler.
• Menzil: Üretici beyanıdır ve test koşulu farklıdır; örneğin bir üretici 70 kg sürücü, düz yol, rüzgârsız hava ve kapalı aydınlatmayla ölçtüğünü yazıyor. Destek seviyesi, eğim, sürücü ağırlığı ve hava sıcaklığı gerçek menzili değiştirir.
• Şarj süresi: Sayfalarda 4–6,5 saat aralığı görülüyor.

Elektrikli scooter: güç, batarya, lastik ve su koruması

• Nominal ve azami güç: Nominal (anma) güç sürekli verilebilen güçtür; azami güç kısa süreli tepe değerdir (ör. 400 W / 1.000 W). Yokuş performansı için üreticinin verdiği azami eğim (%15–%30) daha doğrudan bir karşılaştırmadır.
• Batarya ve menzil: Wh değeri büyüdükçe menzil artar. Menzil beyanı yine test koşuluna bağlıdır; bazı üreticiler ECO ve spor modu menzilini ayrı verir, örneğin 75 kg yük, 25 °C ve 15 km/s sabit hızla ölçüm.
• Lastik: Havalı (pnömatik) lastik konforludur ama patlayabilir; iç lastiksiz (tubeless) lastik hava sızdırmazlığı sağlar; "kendini onaran" lastikler küçük delikleri (bir üreticide 4 mm'ye kadar) kendiliğinden kapatır. Lastik çapı 10–12 inç aralığındadır.
• Süspansiyon: Amortisörsüz, yaylı ya da hidrolik olabilir; ön ve arka ayrı yazılır.
• IP sınıfı: IEC 60529'a göre ikinci rakam suya karşı korumayı gösterir; IPX4, IPX5 ve IPX6 sırasıyla artan su korumasıdır. IPX6, yüksek basınçlı suyun her açıdan püskürtülmesine karşı korumayı anlatır. Üreticiler suya batma kaynaklı hasarı garanti dışında tutuyor ve ıslakken şarj etmemeyi öneriyor.
• Taşıma kapasitesi ve sürücü boyu: Azami yük (100–130 kg) ve üreticinin verdiği sürücü boyu/yaş aralığı mutlaka kontrol edilmelidir.
• Ağırlık ve katlı ölçü: 16–26 kg arası ağırlıklar görülüyor; asansörsüz binada ya da araç bagajında taşınacaksa katlı ölçü (uzunluk × genişlik × yükseklik) belirleyicidir.

Türkiye'de e-scooter kuralları

Elektrikli Skuter Yönetmeliği e-skuteri hızı en fazla 25 km/s'e ulaşan, fren mekanizmalı ve ayakta kullanılan elektrikli taşıt olarak tanımlar. Yönetmeliğe göre ayrı bisiklet yolu veya şeridi varken taşıt yolunda; otoyolda, şehirlerarası yolda ve azami hız sınırı 50 km/s'in üzerindeki yollarda ve yaya yollarında sürmek yasaktır. Sürücü dışında kişi ya da sırtta taşınan kişisel eşya dışında yük taşınamaz. Gece görünürlük için önde en az 20 metreyi aydınlatan beyaz far, arkada kırmızı lamba ve reflektör ile 30 metreden duyulan zil veya korna zorunludur.

Paylaşımlı (kiralık) e-scooter işletmeleri 15 yaşını bitirmemiş kişilere hizmet veremez ve kullanıcıyı kask, dizlik gibi koruyucu ekipman konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. 2 Aralık 2025'teki değişiklikle paylaşımlı scooterlarda yasak bölgeler ve hız sınırları için coğrafi çitleme uygulanması getirildi; yerel hız sınırlarını UKOME ya da il/ilçe trafik komisyonu belirliyor. Yönetmelik, e-scooter kullananların 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuattaki kurallara da uymakla yükümlü olduğunu belirtir.

Satın almadan önce kısa kontrol listesi

• Kullanım amacına uygun tip ve jant ölçüsü
• Boy ve iç bacak ölçüsüne uygun kadro (geometri tablosu varsa teker mesafesi ve reach)
• Vites sayısı ve rubledeki en büyük diş
• Fren tipi (V, mekanik disk, hidrolik disk; scooterda kampana, disk, E-ABS)
• Ağırlık ve taşıma kapasitesi
• E-bisiklet ve scooterda Wh batarya, menzilin hangi koşulda ölçüldüğü, şarj süresi, IP sınıfı
• Yakındaki yetkili servis ve yedek parça erişimi